Δόγμα και εικόνα. Εκκλησία και τέχνη (Μ. Φώτιος), Μέρος Δ΄

--

᾿Επὶ τῇ ἱερᾷ μνήμῃ τοῦ ῾Αγίου Πατρὸς ἡμῶν
Φωτίου τοῦ Μεγάλου
Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως

(6η Φεβρουαρίου)


ΔΟΓΜΑ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΑ - ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ

Ο ΜΕΓΑΣ ΦΩΤΙΟΣ ΟΡΙΟΘΕΤΕΙ ΤΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ
ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΕΤΑΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΩΣ ΤΟΝ 20ό ΑΙΩΝΑ

(Μέρος Δ ́)

...Μελετώντας προσεκτικά όλα αυτά ο σημερινός ιστορικός της τέχνης
διαπιστώνει όχι χωρίς έκπληξη και θαυμασμό
την άρτια καλλιτεχνική ενημέρωση του Πατρός,
την ακρίβεια της περιγραφής, την κατάταξη των εικονογραφικών κύκλων
που επιχειρεί, τη σωστή αποτίμηση του ύφους των παραστάσεων,
τη διαχρονική αξία της τέχνης, την οποία τοποθετεί
στην υπηρεσία της λατρείας και της διδασκαλίας,
την σφαιρική αντίληψη του εικονογραφικού προγράμματος.


Αν υπήρχε η σύγχρονη ορολογία και το αντίστοιχο γλωσσικό ύφος,
μπορούσε να ισχυρισθεί κανείς, ότι πρόκειται
για σημερινό άριστο γνώστη της επιστήμης του,
με εύστοχες επισημάνσεις στο έργο του και βαθειά καλλιτεχνική παιδεία...

Από το βιβλίο
ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ
Αθανασίου Παλιούρα

Ο Άγιος Φώτιος ο Μέγας

--

Μνήμη: 6η Φεβρουαρίου


Ἀπολυτίκιον. Ἦχος δ΄.

Ὡς τῶν ἀποστόλων ὁμότροπος καὶ τῆς οἰκουμένης διδάσκαλος,
τῷ Δεσπότῃ τῶν ὅλων ἱκέτευε, Φώτιε, εἰρήνην τῇ οἰκουμένῃ
δωρήσασθαι, καὶ ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν τὸ μέγα ἔλεος.


...Η αληθινή Χριστιανική ζωή είναι η γέφυρα
που συνδέει τον ουρανό με την γη, η συνεχής πηδαλιούχηση
του πορθμείου εκείνου, το οποίο, όπως λέγει ο ιερός Φώτιος,
έρχεται από τον ουρανό και «διαπορθμεύει ημίν
την εκείθεν αγαθοειδή καιθείαν ευμένειαν» και Χάρη.
Αυτό ακριβώς είναι το αληθινό ήθος της Ορθοδοξίας:
η αναγέννηση, ένωση, μετοχή και κοινωνία
με τον Χριστό διά του Αγίου Πνεύματος.

Το Ορθόδοξο, λοιπόν, ήθος, που είναι η κοινωνία
του προσώπου με τον Θεό Πατέρα εν Χριστώ διά του Αγίου Πνεύματος,
και ο αγιασμός του όλου ανθρώπου στην οδό της θεώσεως,
αρχίζει να υπάρχει μόνο όταν έχουμε ως προϋπόθεση
την ορθή πίστη, την ορθοδοξία.
Γι αυτό ουδέποτε ο Άγιος ανέχθηκε οποιαδήποτε
παρασιώπηση ή παραφθορά της αλήθειας...


Διαβᾶστε ἐδῶ ὁλόκληρο τὸν Βίο τοῦ Ἁγίου
καὶ
ἐδῶ μία συγκλονιστική ὁμιλία μὲ θέμα τὸν Ἅγιο

Δόγμα και εικόνα. Εκκλησία και τέχνη (Μ. Φώτιος), Μέρος Γ΄

--

᾿Επὶ τῇ ἱερᾷ μνήμῃ τοῦ ῾Αγίου Πατρὸς ἡμῶν
Φωτίου τοῦ Μεγάλου
Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως

(6η Φεβρουαρίου)


ΔΟΓΜΑ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΑ - ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ

Ο ΜΕΓΑΣ ΦΩΤΙΟΣ ΟΡΙΟΘΕΤΕΙ ΤΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ
ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΕΤΑΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΩΣ ΤΟΝ 20ό ΑΙΩΝΑ

(Μέρος Γ ́)

...Εντυπωσιάζει σήμερα η σαφήνεια της περιγραφής
και η ακρίβεια (του Μεγάλου Φωτίου).
Παίρνουμε για παράδειγμα την γλαφυρή του ομιλία
στα εγκαίνια ναού της Θεοτόκου μέσα στα ανάκτορα.
Περιγράφει με θαυμαστό τρόπο τα λευκά μαρμαροθετήματα
του προαυλίου που αφήνουν κατάπληκτο τον επισκέπτη
και διερωτάται ρητορικά μήπως ο καλλιτέχνης είναι ο Φειδίας
ή ο Παράσιος, ο Πραξιτέλης ή ο Ζεύξις...
Θαμπώνεται μπαίνοντας στο εσωτερικό από τον χρυσό
και τον άργυρο, τις έγχρωμες ορθομαρμαρώσεις και τα ψηφιδωτά,
τα διακοσμημένα κιονόκρανα,τη χρυσοποίκιλτη Αγία Τράπεζα,
τα περίστωα και τις κιονοστοιχίες.
Εντυπωσιάζεται και θαυμάζει τα μωσαϊκά του δαπέδου,
που διακοσμούνται με θέματα από το ζωικό και φυτικό βασίλειο
και με σχήματα γεωμετρικά.




Αλλά τη μεγαλύτερη προσοχή ελκύει το ψηφιδωτό
με τον παντοκράτορα Χριστό στην οροφή που τη γην εφορά
καθώς δορυφορείται από πλήθος ιπτάμενων Αγγέλων.
Ο ανώνυμος γραφεύς, δηλαδή ο καλλιτέχνης επαινείται σε τέτοιο σημείο,
ώστε να θεωρείται πως με τα σχήματα και τα χρώματα
εγγίζει τα όρια του ανυπέρβλητου δημιουργού.
Είναι εξαιρετική η επιγραμματική περιγραφή της Θεοτόκου
στο τεταρτοσφαίριο της αψίδας του Ιερού:



Με τα χέρια υψωμένα στον τύπο της Βλαχερνίτισσας
τας αχράντους χείρας υπέρ ημών εξαπλούσης...
Όλο τον κύριο ναό κατακοσμεί χορός Μαρτύρων
και Αποστόλων, Προφητών και Πατριαρχών.
Σημειώνει μέσα σ`ένα κλίμα θαυμασμού ότι ο Ναός αυτός
συγκεντρώνει κάλλος και πολυτέλεια,ομορφιά και πνεύμα,
τελειότητα και δεξιότητα καλλιτεχνική.
Γιατί είναι ένας ξεχωριστός Ναός κάλλιστος και ωραιότατος
που νικά νόμους εκφράσεως

Από το βιβλίο
ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ
Αθανασίου Παλιούρα

Δόγμα και εικόνα. Εκκλησία και τέχνη (Μ. Φώτιος), Μέρος Β΄

--

᾿Επὶ τῇ ἱερᾷ μνήμῃ τοῦ ῾Αγίου Πατρὸς ἡμῶν
Φωτίου τοῦ Μεγάλου
Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως

(6η Φεβρουαρίου)


ΔΟΓΜΑ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΑ - ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ

Ο ΜΕΓΑΣ ΦΩΤΙΟΣ ΟΡΙΟΘΕΤΕΙ ΤΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ
ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΕΤΑΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΩΣ ΤΟΝ 20ό ΑΙΩΝΑ

(Μέρος Β ́)

...τί μπορεί να προσφέρει μόνος του
στην ιερή υπόθεση των εικόνων ένας άνθρωπος,
όσο ενημερωμένος και ειδικός και αν είναι,
όπως συμβαίνει με την περίπτωση του Μεγάλου Φωτίου,
στον οποίο και αναφερόμαστε;

Ωστόσο σ` αυτή την ένσταση οφείλουμε ευθύς αμέσως
αντιπαρατάξουμε την ιστορική αρχή σύμφωνα με την οποία
οι νόμοι και οι κανόνες χρειάζονται ερμηνεία και ανάλυση
και οι αποφάσεις δικαιώνονται τότε μόνον όταν έχουν συνέχεια
και συνέπεια και όμόφωνη την αποδοχή τους από την κοινή συνείδηση της Εκκλησίας μέσα στο χρόνο. Μέσα από τους λόγους και τις επιστολές του
ο Φώτιος συχνά οδηγήθηκε στην ανάγκη να περιγράψει
και να αναλύσει, να διηγηθεί και να επαινέσει, να σηματοδοτήσει
την παρουσίαση ενός νέου δημιουργικού έργου,
είτε αυτό ήταν ναός είτε λατρευτική εικόνα...


Μονή της Χώρας, Κωνσταντινούπολη

Από το βιβλίο
ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ
Αθανασίου Παλιούρα

Δόγμα και εικόνα. Εκκλησία και τέχνη (Μ. Φώτιος) Μέρος Α΄

--

᾿Επὶ τῇ ἱερᾷ μνήμῃ τοῦ ῾Αγίου Πατρὸς ἡμῶν
Φωτίου τοῦ Μεγάλου
Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως

(6η Φεβρουαρίου)


ΔΟΓΜΑ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΑ - ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ

Ο ΜΕΓΑΣ ΦΩΤΙΟΣ ΟΡΙΟΘΕΤΕΙ ΤΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ
ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΕΤΑΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΩΣ ΤΟΝ 20ό ΑΙΩΝΑ

(Μέρος Α ́)

Όταν η Εκκλησία περνάει τσακισμένη, αλλά θριαμβευτικά
τις Συμπληγάδες της Εικονομαχίας, όταν η αυτοκρατορία
βγαίνει τελικά ενισχυμένη μέσα από τον σπαραγμό και τη διάλυση
που επιχείρησαν οι Εικονομάχοι, όταν συμφέροντα και όνειρα
θυσιάζονται στο βωμό της αλήθειας, όταν νέοι μάρτυρες με κορυφαίους
την Θεοδοσία και το Στέφανο το Νέο, ποτίζουν με το αίμα τους
τις ρίζες του βαθύσκιωτου δένδρου της Ορθοδοξίας,...



...όταν ιδιαίτερα η Ζ' Οικουμενική Σύνοδος θεσπίζει
με τις αποφάσεις της όρους και κανόνες λειτουργίας
και αρμονικής ένταξης της τέχνης μέσα στη λατρεία,
τί μπορεί να προσφέρει μόνος του στην ιερή υπόθεση
των Εικόνων ένας άνθρωπος, όσο ενημερωμένος και ειδικός
και αν είναι, όπως συμβαίνει με την περίπτωση
του Μεγάλου Φωτίου, στον οποίο και αναφερόμαστε;...

Από το βιβλίο
ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ
Αθανασίου Παλιούρα

Συγκλονιστικό θαύμα «Τίς Θεὸς μέγας, ὡς ὁ Θεὸς ἡμών»

--

ΣΥΓΚΛΟΝΙΣΤΙΚΟ ΘΑΥΜΑ

«Τίς Θεὸς μέγας, ὡς ὁ Θεὸς ἡμών»




--

Ο Άγιος Θεόδωρος ο Στουδίτης

Ἀνακομιδή: 26η Ἰανουαρίου


Στιχηρὰ προσόμοια Ἑσπερινοῦ

Ἦχος α΄. Τῶν οὐρανίων Ταγμάτων.

Τὸν ἀρχηγέτην Στουδίου, δεῦτε ὑμνήσωμεν,
καὶ τῶν σεπτῶν Εἰκόνων, τὸν προστάτην τὸν θεῖον·
ὄντως ἀνεδείχθη δῶρον Θεοῦ, δογματίσας σαφέστατα·
ἡ τῶν Εἰκόνων προσκύνησις καὶ τιμή,
διαβαίνει εἰς πρωτότυπον.

* * *

Τιμᾶν Εἰκόνα Δεσπότου, καὶ Θεομήτορος,
καὶ πάντων τῶν Ἁγίων, διεσάλπισας πάτερ,
πᾶσιν Ὀρθοδόξοις διδοὺς τὴν χαράν,
ὦ Θεόδωρε πάνσοφε,
καὶ Παραδόσεων ὤφθης φύλαξ στερρός,
καὶ δογμάτων περιτείχισμα.

* * *

Τὸ κατ' εἰκόνα καθάρας, σεπτὲ Θεόδωρε,
Εἰκόνων τῶν Ἁγίων, Θεῖος πρόμαχος ὤφθης,
δαίμονος ἐκλύσας πᾶσαν ἰσχύν,
Παρακλήτου τῇ Χάριτι,
καὶ τῶν σεπτῶν διδαχῶν σου θείαις ροαῖς,
πλάνης φλόγας ἐναπέσβεσας.

--

Άγιος Δημήτριος ο Σκευοφύλακας

--

25η Ιανουαρίου

Μνήμη του Οσίου Πατρός ημών

ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

του Σκευοφύλακος

Σκευοφύλαξ και νοτάριος της Μεγάλης Εκκλησίας,
o Άγιος Δημήτριος, έλαβε μέρος
στήν Αγία Έβδομη Οικουμενική Σύνοδο
στήν Νίκαια, το 787, όπου και ανέγνωσε δημοσίως
τις μαρτυρίες της Αγίας Γραφής
καί των Αγίων Πατέρων σχετικά
με την τιμή των Αγίων Εικόνων.

--

Αφιέρωμα στον Άγιο Αυξέντιο (Μέρος Γ΄, Σαρκώματα Α΄)

--


ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΑΓ. ΑΥΞΕΝΤΙΟ

(ΜΕΡΟΣ Γ΄, ΣΑΡΚΩΜΑΤΑ Α΄)




--

Τα "ΠΕΡΙΣΤΕΡΑΚΙΑ" του Κονγκό

--


--