+++
ΕΝΩΠΙΟΝ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΚΑΙ ΕΝΩΠΙΟΝ ΤΟΥ ΣΩΚΡΑΤΗ
(ΟΜΙΛΙΑ ΣΤΗΝ ΚΥΡΙΑΚΗ ΜΕΤΑ ΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ)
+++
Μνήμη 29η Δεκεμβρίου


+++
+++
ΣΤΕΦΑΝΟΣ ὁ Πρωτομάρτυς καὶ Ἀρχιδιάκονος ἐγένετο ὁ πρῶτος τῆς τῶν Χριστιανῶν πίστεως Μάρτυς ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων λιθοβοληθεὶς καὶ τελειωθείς. Ἀφ’ οὗ δὲ παρῆλθον τριακόσια τέσσαρα ἔτη ἀπὸ τοῦ μαρτυρίου του καὶ ἀφ’ οὗ ἐτελειώθησαν διὰ τοῦ μαρτυρίου πολλοὶ Χριστιανοί, τί εἰρήνη διεδέχθη τὴν ταραχήν, καὶ ἡ οἰκουμένη ἀπελάμβανεν ἐλευθερίαν καὶ ἡσυχίαν καὶ ὅλαι μὲν αἱ φυλακαὶ ἐκενώθησαν ἐκ τῶν φυλακισμένων Χριστιανῶν, ὅλα δὲ τὰ βασανιστήρια τῶν τυράννων κατέπαυσαν, βασιλεύσαντος τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου, τοῦ χριστιανικωτάτου καὶ πρώτου βασιλέως τῶν Ὀρθοδόξων. Τότε δ’ ἐφανερώθη καὶ ὁ πολύτιμος θησαυρός, ἤτοι τὸ πανίερον λείψανον τοῦ Πρωτομάρτυρος καὶ Ἀρχιδιακόνου Στεφάνου οὕτω πως.
Ἄνθρωπός τις κατῴκει εἰς ἐκείνην τὴν ἰδίαν κώμην, ὅπου ἦτο κεκρυμμένον τὸ τοῦ Πρωτομάρτυρος λείψανον, γέρων τὴν ἡλικίαν, Ἱερεὺς τὸ ἀξίωμα καὶ αἰδέσιμος κατὰ τὴν ζωήν, Λουκιανός (ἢ Λουκιλλιανὸς) ὀνομαζόμενος. Εἰς τοῦτον λοιπὸν ἐφάνη δὶς ἢ τρὶς ὁ Ἅγιος Στέφανος καὶ ἔδειξεν εἰς αὐτὸν τὸν τόπον, ὅπου εὑρίσκετο κεκρυμμένον τὸ λείψανόν του. Ὁ δὲ Ἱερεὺς ἐφανέρωσε τὴν ὀπτασίαν εἰς τὸν τότε Πατριάρχην τῆς Ἱερουσαλὴμ Ἰωάννην, ὁ ὁποῖος χαρᾶς πολλῆς ἐμπλησθεὶς ἦλθεν εἰς τὸν μηνυθέντα τόπον μετὰ τῶν κληρικῶν του καὶ σκάψας εὗρε τὴν θήκην ἐντὸς τῆς ὁποίας ἦτο τὸ ἅγιον λείψανον. Ἔγινε δὲ παρευθὺς μέγας σεισμός, καὶ εὐωδία πολλὴ ἐξῆλθεν εὐωδιάζουσα τοὺς παρευρεθέντας· ἄνωθεν δὲ ἐξ οὐρανῶν ἐγίνοντο φωναὶ ἀγγελικαὶ λέγουσαι· «Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία». Αἱ φωναὶ δὲ αὗται ἠκούοντο μακρὰν ἕως δέκα σημεῖα τόπου· ἀλλὰ καὶ ἰατρεῖαι ἐνηργοῦντο εἰς τοὺς πάσχοντας διάφοροι, κηρύττουσαι τὴν τοῦ Πρωτομάρτυρος χάριν.
Μετὰ παρέλευσιν δὲ πέντε ἐτῶν ἠσθένησεν ὁ κτίτωρ τοῦ Ναοῦ Ἀλέξανδρος· ὅθεν κατασκευάσας θήκην ἐκ ξύλου περσέας (ροδακινέας) ὁμοίαν μὲ τὴν θήκην, ἥτις περιεῖχε τὸ λείψανον τοῦ Ἁγίου Στεφάνου, ἔθηκεν αὐτὴν πλησίον τῆς θήκης τοῦ ἁγίου λειψάνου, ἀφ’ οὗ δὲ ἀπέθανεν, ἀπετέθη τὸ λείψανόν του εἰς τὴν καινὴν ἐκείνην θήκην.
Μετὰ δὲ ὀκτὼ ἔτη, ὅταν ἐβασίλευεν ὁ Μέγας Κωνσταντῖνος καὶ ἐπατριάρχευεν εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν ὁ θεῖος Μητροφάνης, τότε ἡ γυνὴ τοῦ ἀνωτέρω ἀποθανόντος Ἀλενξάνδρου, Ἰουλιανὴ ὀνόματι, ἐπειδὴ ἠνωχλεῖτο μὲν ὑπὸ πολλῶν νὰ νυμφευθῇ ἐκ δευτέρου διὰ τὸν πλοῦτον καὶ τὸ κάλλος της, αὐτὴ δὲ δὲν ἤθελε, τούτου ἕνεκα ἐσκέφθη νὰ πράξῃ τὸ ἑξῆς, νὰ λάβῃ τὸ σῶμα τοῦ ἀνδρός της καὶ νὰ ὑπάγῃ εἰς τὸν πατέρα της καὶ εἰς τὴν πατρίδα της, τὴν Κωνσταντινούπολιν.
Παρουσιάσθη λοιπὸν εἰς τὸν τότε Πατριάρχην τῆς Ἱερουσαλὴμ Ἅγιον Κύριλλον, καὶ παρεκάλει αὐτὸν νὰ τῆς ἐπιτρέψῃ νὰ λάβῃ τὴν θήκην τὴν περιέχουσαν τὸ λείψανον τοῦ ἀνδρός της· ἀλλ’ ὁ Ἅγιος Κύριλλος δὲν ἐπέτρεπε τοῦτο εἰς αὐτήν. Διὰ τοῦτο ἔγραψεν ἐκείνη εἰς τὸν πατέρα της περὶ ταύτης τῆς ὑποθέσεως, καὶ τῇ συνεργείᾳ αὐτοῦ ἔστειλεν ὁ βασιλεὺς σάκραν, ἤτοι βασιλικὴν προσταγήν, νὰ δύναται νὰ λάβῃ τὸ λείψανον τοῦ ἀνδρός της καὶ νὰ ἀναβῇ εἰς Κωνσταντινούπολιν· ὅθεν μὴ δυνάμενος πλέον ὁ Πατριάρχης νὰ ἐναντιωθῇ, ἐπέτρεψεν εἰς τὴν γυναῖκα νὰ τὸ λάβῃ. Πλανηθεῖσα ὅμως ἡ γυνὴ κατὰ θείαν πρόνοιαν, ἀντὶ τοῦ ἀνδρός της ἔλαβε τὴν ὁμοίαν ἐκείνην θήκην, τὴν περιέχουσαν τὸ τοῦ Ἁγίου Στεφάνου λείψανον· ταύτην δὲ βαλοῦσα ἐπὶ θρόνου, καὶ τὸν θρόνον φορτώσασα εἰς ὄνον, ἤρχισε τὴν ὁδοιπορίαν διὰ Κωνσταντινούπολιν. Καθ’ ὅλην δὲ τὴν νύκτα ἠκούοντο ἐν τῷ ἀέρι, ἕως δέκα σημεῖα τόπου, ὕμνοι ἀγγελικοὶ καὶ δοξολογία θεοπρεπὴς λέγουσα· «Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία», τὰ δὲ μέρη ἐκεῖνα ἐπληρώθησαν εὐωδίας μύρου πολλοῦ καὶ εὐωδεστάτου· οἱ δὲ δαίμονες μακρόθεν κλαίοντες, ἐφώναζον μὲ συνεχεῖς φωνάς· «Ἀλλοίμον εἰς ἡμᾶς! διότι ὁ Στέφανος διέρχεται ἐκ μέσου ἡμῶν καὶ μᾶς πληγώνει ἀοράτως». Ἀφιχθεῖσα δὲ ἡ γυνὴ εἰς τὴν παράλιον πόλιν τῆς Ἀσκάλωνος εὗρεν ἐκεῖ πλοῖον, καὶ δοῦσα ναῦλον πεντήκοντα φλωρία ἐπεβιβάσθη εἰς αὐτὸ καὶ ἀνεχώρησε διὰ τὴν Κωνσταντινούπολιν. Ὅσα δὲ θαύματα ἐγίνοντο καθ’ ὁδὸν καὶ ὅσα σημεῖα ἐτελέσθησαν ἀδύνατον νὰ τὰ περιγράψωμεν ἐν συντομίᾳ.
Ὅταν δὲ ἡ γυνὴ ἀφίκετο εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ ἔφθασεν εἰς τὰ ὦτα
τοῦ βασιλέως, ὅτι ἔρχεται τὸ λείψανον τοῦ Πρωτομάρτυρος Στεφάνου,
ἐγένοντο δὲ εἰς αὐτὸν γνωστὰ τὰ περὶ τῆς γυναικὸς τοῦ Ἀλεξάνδρου, ἡ
ὁποία παρασταθεῖσα ἐνώπιόν του διηγήθη ἀκριβῶς διὰ ζώσης φωνῆς, ἀπ’
ἀρχῆς μέχρι τέλους, τίνι τρόπῳ ἔλαβε χώραν τὸ τοιοῦτον, τότε ὁ
φιλευσεβέστατος βασιλεὺς Κωνσταντῖνος ἐνεπλήσθη ἀφάτου χαρᾶς καὶ
ἀγαλλιάσεως· ὅθεν προσέταξεν εὐθὺς τὸν Πατριάρχην καὶ ὅλον τὸν κλῆρον νὰ
ἐξέλθωσιν εἰς προϋπάντησιν τοῦ Ἁγίου λειψάνου μὲ τιμὴν μεγίστην καὶ
εὐλάβειαν, καὶ οὕτω νὰ φέρωσιν αὐτὸ ἐντὸς τῶν βασιλικῶν παλατίων. Τότε
δὲ ὅσα θαύματα ἔγιναν ἀδύνατον νὰ τὰ περιγράψῃ τις ἀκριβῶς. Ἔσυρον
λοιπὸν αἱ ἡμίονοι τὴν ἅμαξαν, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἦτο τὸ ἅγιον λείψανον, ἕως
οὗ ἔφθασαν εἰς τόπον λεγόμενον Κωνσταντιαναί, καὶ ἐκεῖ ἐσταμάτησαν·
ἐπειδὴ δὲ ἔπληττον τὰ ζῷα ἵνα προχωρήσωσι, τούτου ἕνεκα μία τῶν ἡμιόνων
ἐλάλησεν ἀνθρωπίνην φωνὴν λέγουσα· «Διατί μᾶς δέρετε; ἐνταῦθα πρέπει νὰ
ἀποτεθῇ τὸ ἅγιον λείψανον». Ταύτην τὴν φωνὴν ἀκούσαντες ὅ τε Πατριάρχης
καὶ ὅλοι οἱ παρευρεθέντες ἔδωκαν μεγαλοφώνως δόξαν τῷ Θεῷ. Ταῦτα δὲ
μαθὼν καὶ ὁ πιστότατος βασιλεὺς ἐξεπλάγη, καὶ παρευθὺς ἔκτισε Ναὸν εἰς
τὸν τόπον ἐκεῖνον ἐπ’ ὀνόματι τοῦ Πρωτομάρτυρος, εἰς δόξαν καὶ αἶνον τοῦ
Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Εἰς τὸν Ναὸν ἐκεῖνον τελεῖται κατ’ ἔτος ἡ
τοῦ Ἁγίου Στεφάνου σύναξις καὶ ἑορτή. Ἡ εὕρεσις τοῦ λειψάνου τοῦ Ἁγίου
ἑορτάζεται κατὰ τὴν δεκάτην πέμπτην τοῦ Σεπτεμβρίου, ἡ δὲ μνήμη του,
κατὰ τὴν εἰκοστὴν ἑβδόμην τοῦ Δεκεμβρίου.
ΕΥΘΥΜΙΟΣ ὁ ἐν Ἁγίοις Πατὴρ ἡμῶν ἔζη κατὰ τοὺς χρόνους τῶν εὐσεβῶν καὶ Ὀρθοδόξων βασιλέων Κωνσταντίνου Ϛ΄ (780-797) καὶ Εἰρήνης (797-802) τῆς μητρὸς αὐτοῦ, ἦτο δὲ ἔκ τινος χώρας Οὔζαρα λεγομένης, καὶ εὑρισκομένης εἰς τὰ ὅρια τῆς Λυκαονίας [1], υἱὸς Χριστιανῶν γονέων, οἵτινες ἔχοντες κτήματα ἴδια, ἀμπέλους, ἀγρούς, ζῷα καὶ ἄλλα κινητὰ καὶ ἀκίνητα πράγματα, ἔζων μὲ αὐτάρκειαν. Εἶχον δὲ καὶ ἄλλα τέκνα, τὰ ὁποῖα ἔβαλον εἰς διαφόρους τέχνας, τὸν δὲ Ἅγιον ἔδωκαν οἱ γονεῖς του εἰς τὴν μάθησιν τῶν γραμμάτων, τὰ ὁποῖα ἔμαθε καλῶς εἰς ὀλίγον διάστημα, ὁμοίως καὶ ὅλην τὴν ἐκκλησιαστικὴν τάξιν καὶ Ἀκολουθίαν, διότι εἶχε νοῦν δεξιὸν καὶ φυσικὴν ἐπιτηδειότητα εἰς τὸ μανθάνειν.
Βλέπων τὴν τοιαύτην προκοπὴν τοῦ νέου ὁ πατήρ του καὶ ἐπειδὴ ἐπιμόνως τὸν παρεκάλει, τὸν ἀπέστειλεν εἰς τὴν Ἀλεξάνδρειαν, ὅπου μαθητευθεὶς καὶ τὴν ἑλληνικὴν παιδείαν ἐπέστρεψεν εἰς τὴν πατρίδα του, εἰς τὴν ὁποίαν ὅμως ὀλίγον παρέμεινε, διότι φλεγόμενος ὑπὸ τῆς ἐπιθυμίας νὰ γίνῃ Μοναχὸς ἔλαβε τὴν ἄδειαν τοῦ πατρός του —ἡ μήτηρ του εἶχεν ἐν τῷ μεταξὺ ἀποθάνει— καὶ ἐπορεύθη εἴς τι ἐκεῖ πλησίον Μοναστήριον ἔνθα ἐνδυθεὶς τὸ Ἀγγελικὸν Σχῆμα ἔμεινεν εἱς τὴν ὑπακοὴν τοῦ Ἡγουμένου. Τοσαύτην δὲ ὑπακοὴν καὶ ταπείνωσιν ἀπέκτησεν ὁ Ὅσιος, ὥστε οὐδεὶς ἀπὸ τοὺς ἄλλους Πατέρας τοῦ Μοναστηρίου ἠμπόρεσε νὰ φθάσῃ εἰς τὴν πολιτείαν αὐτοῦ. Βλέπων δὲ ὁ Ἡγούμενος τὴν ἐνάρετον ζωήν του καὶ τὸ ἀγγελικὸν πολίτευμα, τὸν ἐχειροτόνησεν Ἱεροδιάκονον καὶ μετ’ ὀλίγον καιρὸν τὸν ἐχειροτόνησε καὶ Πρεσβύτερον. Τότε ὁ Ὅσιος ἐδόθη εἰς περισσοτέραν ἄσκησιν καὶ σκληραγωγίαν, προσθέτων ἐγκράτειαν εἰς τὴν ἐγκράτειαν καὶ ἀγρυπνίαν εἰς τὴν ἀγρυπνίαν, ὥστε καὶ πολλοὶ ἀπὸ τοὺς ἐκεῖ πατέρας, ἔχοντες τὸν Ὅσιον τύπον καὶ κανόνα, ἐμιμοῦντο τὰς ἀρετάς του.
Τὸν καιρὸν ἐκεῖνον, πληρώσαντος τὸ κοινὸν χρέος τοῦ Ἀρχιεπισκόπου τῆς Μητροπόλεως Σάρδεων, οἱ Χριστιανοὶ ἐζήτουν νὰ εὕρουν ἐνάρετόν τινα καὶ ἄξιον Ποιμένα, διὰ νὰ ἀναδεχθῇ τὸν θρόνον τῶν Σάρδεων. Ἡ πόλις αὕτη εἶναι Μητρόπολις τῆς ἐπαρχίας, ἥτις πάλαι μὲν ὠνομάζετο Λυδία [2], τώρα δὲ καλεῖται Καρασικλί. Ἡ δὲ πόλις τῶν Σάρδεων τὴν σήμερον ὀνομάζεται Σάρτι [3]...

ΕΥΓΕΝΙΑ ἡ ἔνδοξος Ὁσιοπαρθενομάρτυς ἦτο κατὰ τοὺς χρόνους τοῦ βασιλέως Κομμόδου τοῦ βασιλεύσαντος κατὰ τὰ ἔτη ρπ΄-ρϟβ΄ (180-192). Ὁ πατήρ της ὠνομάζετο Φίλιππος καὶ ἦτο ἔπαρχος Ἀλεξανδρείας, ἐπιφανὴς καὶ πλουσιώτατος, ἡ δὲ μήτηρ της ἐκαλεῖτο Κλαυδία, εἶχε δὲ καὶ ἀδελφοὺς δύο Ἀβίταν καὶ Σέργιον καλουμένους. Ἦτο δὲ ἡ μακαρία Εὐγενία κατὰ τὸ ὄνομα καὶ τὴν ψυχὴν εὐγενεστάτη, εἰς τὸ κάλλος ὡραία καὶ πάγκαλος καὶ εἰς τὴν πολιτείαν θαυμάσιος. Ὁ δὲ Φίλιππος ἔχων τὴν ἐξουσίαν πάσης τῆς Αἰγύπτου, ἂν καὶ ἦτο εἱδωλολάτρης, ὅμως εἶχε γνώμην καλὴν καὶ ἐκυβέρνα τὸν λαὸν δικαίως· ἠγάπα τοὺς καλοὺς ἀνθρώπους, τοὺς δὲ κακοὺς ἐπαίδευεν αὐστηρῶς καὶ μάλιστα τοὺς μάντεις καὶ τοὺς Ἰουδαίους, τοὺς ὁποίους οὐδόλως ἤθελε νὰ ἀκούσῃ, ἀλλὰ τοὺς ἐδίωκεν ἀπὸ ὅλην τὴν ἐπαρχίαν του καὶ πολλοὺς δικαίως ἐφόνευσε, τοὺς δὲ Χριστιανοὺς δὲν ἐμίσει τόσον, διότι ἐγνώριζεν ὅτι ἦσαν σώφρονες καὶ ἐνάρετοι, καὶ δι’ αὐτὸ τοὺς ηὐλαβεῖτο· ὅμως διὰ τὸ πρόσταγμα τοῦ βασιλέως δὲν τοὺς ἄφηνε νὰ κατοικῶσιν ἐντὸς τῆς πόλεως, μόνον δὲ ἔξω τοῦ τείχους τοὺς εἶχεν ἀφήσει τόπον τινά, εἰς τὸν ὁποῖον διέμενον καὶ ἐπορεύοντο ὡς ἤθελαν.
Ἔβαλε λοιπὸν ὁ πατήρ της τὴν Εὐγενίαν εἰς τὰ γράμματα ὡς φιλάρετος
καὶ ἐμάνθανε Ρωμαϊκὰ καὶ Ἑλληνικά, ἦτο δὲ αὕτη τόσον εὐφυὴς εἰς τὸν
νοῦν, ὥστε ὅταν ἔφθασεν εἰς τὸ δέκατον πέμπτον ἔτος ἔγινε σοφωτάτη καὶ
ὅλοι τὴν ἐθαύμαζον. Ἀκούων δὲ τὴν ἀγαθὴν αὐτῆς φήμην εἷς εὐγενέστατος
καὶ ἔνδοξος ἄρχων, ὅστις ἦτο ὕπατος τὴν ἀξίαν εἰς τὴν Ρώμην,
ὀνομαζόμενος Ἀκυλῖνος, ἐζήτησεν ἀπὸ τὸν πατέρα της νὰ τοῦ τὴν δώσῃ διὰ
γυναῖκα, ἐκεῖνος δὲ ἠρώτησεν αὐτὴν νὰ εἴπῃ τὴν γνώμην της, ἐὰν ἔστεργε
νὰ κάμουν τοὺς γάμους. Ἡ δὲ ἀπεκρίθη, ὅτι δὲν ἤθελε νὰ φθείρῃ τὴν
παρθενίαν της, ἀλλ’ ἐπόθει νὰ μείνῃ ἕως τέλους σώφρων καὶ ἄμωμος· ἐπειδὴ
δὲ ἦτο φιλομαθής, ἀνεγίνωσκε πολλάκις καὶ τὰ τῶν Χριστιανῶν βιβλία καὶ
τῆς ἐφαίνοντο ἀληθέστερα ἀπὸ τὰ τῶν εἰδωλολατρῶν. Ἡμέραν δέ τινα ἔτυχον
εἰς τὰς χεῖρας της αἱ ἐπιστολαὶ τοῦ Ἀποστόλου Παύλου, τὰς ὁποίας
ἀνέγνωσεν ἐπιμελῶς καὶ κατενύχθη πολύ, διότι ἐγνώρισεν ὅτι εἷς εἶναι ὁ
ἀληθὴς Θεός, ὅστις ἐδημιούργησε τὸν κόσμον ὅλον ἐκ τοῦ μὴ ὄντος· ὅθεν
ἐπίστευσεν εἰς αὐτὸν πεφωτισμένη ἐκ θείου Πνεύματος. Εἰς τὸ φανερὸν ὅμως
δὲν ἐπεδείκνυε τὴν γνώμην της διὰ τὸν φόβον τῶν γονέων της...