+

+++

Συνέχεια της Εικονολογικής Συζήτησης:

AΠ11 Νοεμβρίου 2013 - 12:20 π.μ.

Η εικονογραφια ειναι προιον ησυχιας και οχι ανησυχιας. Ο αγιογραφος δεν αναζητει γιατι ηδη εχει βρει. Η Εικονα δεν μπορει να αντιμετωπιστει σαν εργο τεχνης. Το εργο τεχνης ανοιγεται σε μια ατομικη φαντασια που ο θεατης του την ακολουθει. Η εικονα προσδιοριζεται απο μια πραγματικοτητα εκκλησιας και ο προσκυνητης της την διαμορφωνει. Οπωσδήποτε ο αγιογράφος σαν συμμετέχον πρόσωπο θα βάλει την προσωπική του σφραγίδα. Όμως εχοντας δεχθει τις δωρεές του Αγιου Πνεύματος απο το όντως Πρόσωπο, του Κυρίου μας, δεν μπορεί παρά να βάλει την σφραγίδα αυτή πολλαπλάσια και υπό το πρίσμα των πατερικών κανόνων της Ζ οικουμενικης: Η ορθόδοξος εικών δεν κρατεί ειμή μόνον τα απαραιτήτως αναγκαία δια την αναγνώρισιν της ιστορικότητας ενός γεγονότος ή της πνευματικότητας του προσώπου ενός Αγίου…
Εξ άλλου ολόκληρη η Αγία Γραφή είναι προκλητικά λιτή κι απέριττη, όπως και διαχρονικά αναλλοίωτη. Γιατί να μας ανησυχεί το απλό και επαναλαμβανόμενο; Οι ανησυχίες μας έτσι αναγκαστικά θα στραφούν στο ουσιαστικό. Το θείο επιδιωκόμενο. Γιατί θα πρέπει τις αναζητησεις και καινοτομίες μας να τις περάσουμε στις εικόνες και όχι αντίστροφα;

Αν η εικονα ειναι προιον πολιτισμού;
Πολιτισμός είναι το σύνολο των υλικών, πνευματικών, τεχνικών επιτευγμάτων και επιδόσεων, που είναι αποτέλεσμα των δημιουργικών δυνάμεων και των ικανοτήτων του ανθρώπου και που εκφράζεται ιστορικά στους τύπους και στις μορφές οργάνωσης και δράσης της κοινωνίας καθώς και στη δημιουργία υλικών και πνευματικών αξιών (http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/triantafyllides/search.html?lq=%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%84%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82&dq).
Η άποψη μου είναι ότι ναι, μπορεί η Εικόνα να θεωρηθεί προιον πολιτισμού υπό την έννοια ότι η δημιουργική δύναμη του αυτοβούλου ανθρώπου επαφίεται οδηγούμενη από τη πίστη του να υπηρετήσει Θεο και Ανθρωπο. Εδώ, ό,τι συμβαίνει, είναι από συνειδητή επιλογή ώστε να υπάρχει ένα συγκεκριμμένο αποτέλεσμα. Αυτό προυποθέτει όπως εχετε προαναφέρει, βιώματα, μελέτη, γνώση, θεολογία. Το γενικά παραδεκτό γεγονός της μετοχής της Θείας Χάρητος στην δημιουργία των εικόνων, το βλέπω μάλλον σαν ευλογία του πολιτισμού παρά... άνωθεν σφετερισμό του
Απάντηση
Μ.γ.Γ.11 Νοεμβρίου 2013 - 9:16 π.μ.

Καλημέρα!

Σε παλαιότερα σημεία της συζήτησής μας, αλλά και σε μελέτες της Μονής μας, διαφαίνεται η θέση μας στο λεπτό, αλλά σοβαρό αυτό θέμα, το οποίο μας έχει απασχολήσει αρκετά.

Παραθέτουμε για τον αδ. Δημοσθένη και τους νεώτερους φίλους της συζήτησής μας, στο σημείο αυτό, σχετικό απόσπασμα από μελέτη της Μονής μας [«Η ΙΕΡΑ ΕΙΚΩΝ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΠΑΝΤΩΝ ᾿Απόπειρα γιὰ μία νέα προσέγγισι» (http://hsir.org/p/uz)], ως μία επιβεβαίωση των όσων διαπιστώνει ο αγαπητός μας κ. Φίλιππος για την ορθότητα των θέσεων που κατέθεσε ο αγαπητός Δημοσθένης.

…ἡ ἀπόπειρά μας ἀντιπαρέρχεται τὸ ψευδο-δίλημμα: «Δημιουργία ἢ Μίμηση;», τὸ ὁποῖο τίθεται συνεχῶς καὶ ἀφορᾶ τὶς ᾿Εκκλησιαστικὲς Τέχνες ἐν γένει, ἀλλὰ καὶ τὸ θεμέλιό τους, δηλαδὴ τὴν ᾿Ορθόδοξη Θεολογία.

α. ῾Η νέα μας προσέγγισις προϋποθέτει τὴν πεποίθησι τῆς ζώσης Παραδόσεως, βάσει τῆς ὁποίας στὰ χαρισματικὰ «ὅρια» τῆς ᾿Ορθοδόξου ᾿Εκκλησίας ὑφίστατο ἀνέκαθεν ἡ Δημιουργικὴ Συνέχεια, ὡς ἀνακαινιστικὴ καὶ μεταμορφωτικὴ παρέμβασις καὶ ἐπίδρασις στὴν ῾Ιστορία.

β. Τοῦτο σημαίνει, ὅτι ἡ ᾿Εκκλησία, ὡς «χῶρος» ἐντὸς τοῦ ὁποίου βιώνεται δυναμικὰ τὸ διαρκὲς παρὸν τοῦ Θεοῦ, «χωρίον τοῦ ἀπείρου Πλαστουργοῦ», δὲν ὑποκύπτει ποτὲ στὸν πειρασμὸ νὰ προσκολλᾶται δουλικὰ στὸ παρελθόν· ἄν τοῦτο συνέβαινε, τότε ὁ χαρακτήρας Της θὰ ἦταν βεβαίως στατικός, δηλαδὴ ἀν-ιστορικὸς καὶ κατὰ συνέπειαν μονοφυσιτικὸς καὶ μὴ σωτηριολογικός.

γ. ῾Η ζῶσα παρουσία καὶ μαρτυρία τῆς ᾿Εκκλησίας, διὰ μέσου ἐν προκειμένῳ τῶν Λειτουργικῶν Τεχνῶν Της, σημαίνει κατ᾿ οὐσίαν μίαν διαρκῆ διαδικασία, μέσῳ τῆς ὁποίας ἐπαναπροσλαμβάνονται δημιουργικὰ τὰ γνήσια καὶ δόκιμα στοιχεῖα τῆς Παραδόσεώς Της, προκειμένου νὰ «σαρκωθοῦν» αὐτὰ στὸ νέο ἱστορικὸ περιβάλλον της καὶ τοιουτοτρόπως νὰ ἀντιμετωπισθοῦν λυσιτελῶς οἱ προκλήσεις τοῦ ἑκάστοτε ἱστορικοῦ παρόντος.

δ. Τὸ ζητούμενον ἀνέκαθεν ἦταν ἡ μεταμορφωτική, ἐν Πνεύματι ῾Αγίῳ, πρόσληψις τοῦ Παρόντος, ὡς συνέχεια καὶ «αὒξησις» τοῦ ἀεὶ ζῶντος Παρελθόντος, ὑπὸ τὴν ἀνακαινιστικὴν προοπτικὴν τοῦ Μέλλοντος, δηλαδὴ τῆς Βασιλείας τοῦ Θεοῦ, ἡ ῾Οποία εἶναι ἤδη παροῦσα.

ε. ῾Ομιλοῦντες ἐκκλησιαστικὰ γιὰ Παρελθὸν-Παρὸν-Μέλλον, ἐννοοῦμε τὸν ἄτμητο καὶ ἑνιαῖο «χῶρο» τῆς ῾Ιερᾶς ῾Ιστορίας, ὅπου ὑφίσταται δυναμικὰ τὸ διαρκὲς παρὸν τοῦ Θεοῦ, «χῶρος θεοφανίας», ὅπως ἀκριβῶς ἡ ζωὴ εἶναι δυναμικὰ παροῦσα καὶ ἑνιαία στὴν ρίζα, τὸν κορμὸ καὶ τούς κλάδους ἑνὸς δένδρου.

Ϛ. ῾Ως ἐκ τούτου, μακρὰν τοῦ παραπαίοντος ψευδοπροβληματισμοῦ μεταξὺ συντηρητισμοῦ καὶ φιλελευθερισμοῦ, ἤτοι ἀν-ιστορικότητος καὶ ἐκ-κοσμικεύσεως, τὰ ὁποῖα εἶναι «στοιχεῖα τοῦ κόσμου τούτου», ἡ εἰκαστικὴ πρότασις τῆς ᾿Ορθοδοξίας, ὡς χαρισματικὸ γεγονός, εἶναι πάντοτε «καινὴ»/ νέα, ἀείποτε «ἀνακαινιζομένη» καὶ «ἀνακαινίζουσα», δηλαδὴ πάντοτε «σύγχρονος», ὡς διαρκὴς φανέρωσις τῆς «Καινῆς Κτίσεως»: «ὥστε εἴ τις ἐν Χριστῷ καινὴ κτίσις· τὰ ἀρχαῖα παρῆλθεν, ἰδοὺ γέγονε καινὰ τὰ πάντα» (Β΄ Κορινθ. ε´ 17).
Ο όρος «Δημιουργική Συνέχεια της Παράδοσης» νομίζουμε ότι εκφράζει με τον καλύτερο τρόπο την ορθή πορεία, την «πορεία του ευσυνείδητου Αγιογράφου», επάνω σ’ αυτό το «λεπτό τεντωμένο σχοινί», η οποία δεν του επιτρέπει όμως να κρίνει όσους αγωνίζονται ή κι όσους ακόμη δεν αγωνίζονται, αλλά έχουν παραδοθεί στο ένα ή το άλλο άκρο (εδώ βρίσκεται ο λόγος που γράψαμε τα περί ρουτίνας). Του επιτρέπει όμως να διακρίνει με σαφήνεια τα δύο αυτά επικίνδυνα άκρα και να τα κρίνει και αποφεύγει, βαδίζοντας αυτήν την «στενή και τεθλιμμένη», αλλά ωραία και σωτήρια μέση οδό…
Πιστεύουμε ότι η Ορθόδοξη Εικόνα αποτελεί στοιχείο του κατ’ εξοχήν Πολιτισμού, του Μόνου Πολιτισμού, ο οποίος διαχρονικά εμπνέει τον άνθρωπο να καταθέτει την μικρή του προσπάθεια, συνυφασμένη από την δική του μεγάλη αδυναμία και την Παντοδύναμο Χάρη του Θεού, στα Άχραντα Πόδια του Μόνου δυνατού να καταξιώσει αιώνια το κάθε ανθρώπινο Πρόσωπο και το έργο του.
Απάντηση
ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ11 Νοεμβρίου 2013 - 10:19 π.μ.

Καλημέρα σας !
Η Εικόνα ως αποτέλεσμα πνευματικής αλλά και εικαστικής αναζήτησης είναι στοιχείο του Ελληνορθόδοξου πολιτισμού μας. Και μάλιστα οι εικαστικές της ρίζες ξεκινούν ακόμη βαθύτερα στον χρόνο, από τον αρχαιοελληνικό πολιτισμό.
Η καλοπροαίρετη πρότασή σας, όσον αφορά την χρήση του χρυσού, υφίσταται κατά καιρούς, ποτέ δεν απορρίφτηκε, αλλά προς το παρόν η προσοχή μου στρέφεται στην ανάδειξη του ‘’αγνού λευκού’’ (ψιμύθι), ως πρωταγωνιστή της θέασης των εικονιζόμενων.
Απάντηση
ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ11 Νοεμβρίου 2013 - 10:40 π.μ.

Προς τον κ. Μ.γ.Γ.
Σας ευχαριστώ για την άνωθεν κατάθεσή σας, πράγματι εντυπωσιακός και ωφέλιμος λόγος. Καταπληκτική προσέγγιση η παράγραφος γ.
Θα ήθελα όμως μία διασαφήνιση σε ότι αφορά την παράγραφο ζ. Πως αντιλαμβάνεστε την έννοια «καινή» και «ανακαινιζομένη». Πρακτικά τι σημαίνει ;
Ευχ.
Απάντηση

Μ.γ.Γ.11 Νοεμβρίου 2013 - 11:00 π.μ.

Αγαπητέ Δημοσθένη, κι εμείς δυσκολευόμαστε αρκετά στην κατανόηση των ωραίων, αλλά δύσκολων αυτών εννοιών.
Στην προκειμένη περίπτωση η απάντηση μας είναι απλή και ...μαθηματική(!). Αρκεί να το διαβάσουμε και αντίστροφα: (Εφ' όσον) εἶναι ἀείποτε «ἀνακαινιζομένη» καὶ «ἀνακαινίζουσα», (συνεπάγεται ότι) είναι και πάντοτε «καινὴ»/ νέα...

Ευχ.
Φ.Μ.11 Νοεμβρίου 2013 - 11:14 π.μ.

Καλημέρα!
Επιθυμώ να καταθέσω και εγώ την διαφορετική από αυτήν του Αγαπητού Δημοσθένη, άποψή μου.. Η Εικόνα δεν είναι αποτέλεσμα της πνευματικής αναζήτησης ΄, δηλαδή έργο ανθρώπινο που δημιουργείται από την πνευματικότητα των αγιογράφων, αλλά έκφραση της Εκκλησίας, Δωρεά Του Αγίου Πνεύματος. Τα εικαστικά στοιχεία μεταμορφώνονται και προσφέρονται ανακαινισμένα με Την Χάρη Του Πνεύματος. Και όπως η Εκκλησία δεν ανήκει στον Κόσμο, έτσι και η Εικόνα ως έκφρασή της δεν ανήκει επίσης. Και όπως η Εκκλησία είναι Καθολική έτσι και η Εικόνα δεν μπορεί να είναι στοιχείο εθνικής ταυτότητας.

Όλα αυτά όμως έχουν να κάνουν με την πλευρά της θεώρησής τους. Ο Μ.γ.Γ. προσδιορίζει ορθά την έννοια του πολιτισμού στον οποίο ανήκει η Εικόνα.
Ο πολιτισμός, όμως, όπως τον αντιλαμβάνεται ο Κόσμος είναι κοσμικό χαρακτηριστικό και η εικόνα γίνεται αντιληπτή ως η έκφραση της Ορθόδοξης ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ.. Κάτω από την οπτική αυτή η Εικόνα αντιμετωπίζεται σαν ΤΕΧΝΗ και ξεχωρίζει μόνο από τον εικαστικό της χαρακτήρα. Πράγματι στην οπτική αυτή η εμμονή στην αντιγραφή δεν συνιστά στοιχείο πολιτισμού και δεν μας επιτρέπει να παρουσιάσουμε στους άλλους την πολιτιστική μας εξέλιξη.. Να επισημάνω ότι όλος αυτός ο προβληματισμός ξεκίνησε από το σχόλιο του π. Στ. Σκλήρη με το οποίο, για τους παραπάνω λόγους διαφωνώ..

«Όσο θα αναπτύσσουμε τη νοοτροπία της αντιγραφής, τόσο θα αυτοκαταδικαζόμαστε να μην έχουμε αξία για τους άλλους, ως τέχνη, ως πολιτισμός και ως τρόπος ζωής. Μπορούμε να δικαιολογήσουμε την πνευματική οκνηρία που οδηγεί σε επανάληψη και τυποποίηση του βιώματος, δεν μας επιτρέπεται όμως να αποσιωπήσουμε το πνευματικό ζητούμενο της οντολογικής πρωτοτυπίας του κάθε βιώματος που νικάει την θανατίλα της ρουτίνας».

Φ.Μ.11 Νοεμβρίου 2013 - 6:23 μ.μ.

Συνάντησα την τοιχογραφία αυτή και μου γέννησε πολλά ερωτηματικά. Αυτό που θα ήθελα από τους συμμαθητές είναι η γνώμη σας στην παρακάτω απορία μου:
Πως θα μπορούσε να αποδοθεί ορθά το συγκεκριμένο θέμα; Αν δηλαδή, έπρεπε να το ιστορήσετε, πως θα το παρουσιάζατε;

http://www.flickr.com/photos/104542909@N03/10801388896/

Στον αγαπητό Δημοσθένη.
Δηλώνω πρώτος το ενδιαφέρον μου να γνωρίσω την εργασία σας σε σχέση με τον στόχο που σας απασχολεί, την ανάδειξη του λευκού . Ίσως και με κάποιο δείγμα της δουλειά σας που να φαίνεται αυτή η προσπάθεια. Αν βέβαια το επιθυμείτε και σεις.

ΑπάντησηΔιαγραφή

Replies

Φ.Μ.11 Νοεμβρίου 2013 - 6:30 μ.μ.

ΥΓ. πρόκειται για θαυμα Του Αγίου Μηνά στο Ελ Αλαμέιν το 1942.

Επίσης αν μπορούμε να αλλάξουμε ενότητα γιατί το blog υπερφορτώθηκε. Ευχ.

+++

ΤΑΚΤΙΚΟ ΜΑΘΗΜΑ ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑΣ Δ΄

(Περίοδος 2013-2014)

Te amo.

Προβολή τῆς διδακτικώτατης ταινίας μικροῦ μήκους «Te amo».

Σχολιασμὸς τῆς συγκινητικῆς ταινίας
καὶ ἐξαγωγὴ χρησίμων διδαγμάτων εἰκονογραφικοῦ ἤθους...

Τὸ σημαντικώτερο ποὺ διδασκόμαστε ἀπὸ αὐτὴν,
τὴν τόσο μικρή, ἀλλὰ σημαντικὴ ταινία, εἶναι τὸ ὅτι
«ἡ Ἀγάπη βρίσκει τρόπους, ἡ ἀδιαφορία δικαιολογίες»...